Synefryna dla kobiet: na co zwrócić uwagę
Synefryna z gorzkiej pomarańczy jest stałym składnikiem suplementów „na spalanie tłuszczu”, często adresowanych do kobiet. Czy organizm kobiety reaguje na nią inaczej? Redakcja zebrała dane o działaniu, skuteczności i bezpieczeństwie synefryny oraz wskazała sytuacje, w których kobiety powinny szczególnie uważać.
Synefryna – co to za substancja
Synefryna to alkaloid występujący w skórce i niedojrzałych owocach gorzkiej pomarańczy (Citrus aurantium). W suplementach diety stosuje się przede wszystkim izomer para, czyli p-synefrynę, najczęściej w postaci standaryzowanego ekstraktu. Spotyka się ją w produktach „termogenicznych”, przedtreningówkach oraz mieszankach na redukcję masy ciała.
Synefryna zyskała popularność po wycofaniu efedryny z legalnego obrotu w wielu krajach. Strukturalnie jest z nią spokrewniona, ale różni się powinowactwem do receptorów. Według przeglądu Stohsa i wsp. (2011) p-synefryna słabo wiąże się z receptorami adrenergicznymi alfa-1 i beta-1/beta-2, odpowiedzialnymi za wzrost ciśnienia i tętna, a silniej z receptorami beta-3 związanymi z metabolizmem tłuszczów.
Należy jednak pamiętać, że izomer meta (m-synefryna, czyli fenylefryna) działa znacznie silniej na układ krążenia. Niektóre produkty o niskiej jakości mogą zawierać mieszaniny izomerów lub syntetyczne dodatki, co zmienia profil bezpieczeństwa.
W suplementach synefryna rzadko występuje samodzielnie. Najczęściej łączy się ją z kofeiną, ekstraktem z zielonej herbaty, johimbiną lub innymi stymulantami. To właśnie te kombinacje, a nie sama synefryna, budzą największe obawy ekspertów.
Co wiadomo o skuteczności
Najlepiej udokumentowanym efektem synefryny jest niewielki wzrost wydatku energetycznego w spoczynku oraz zwiększenie udziału tłuszczów w produkcji energii podczas wysiłku o niskiej i umiarkowanej intensywności. W badaniu Gutiérrez-Hellína i Del Coso (2016) jednorazowa dawka około 3 mg na kilogram masy ciała zwiększyła tempo utleniania tłuszczów bez istotnych zmian tętna.
Przekłada się to jednak na realną utratę tkanki tłuszczowej w ograniczonym stopniu. Przegląd Haaz i wsp. (2006) wskazał, że jakość badań dotyczących redukcji masy ciała była niska, a efekty niewielkie. Synefryna nie jest więc środkiem, który zastąpi deficyt kaloryczny.
Wpływ na wyniki siłowe badano w pracy Ratamessa i wsp. (2015). Połączenie synefryny z kofeiną nieznacznie poprawiało niektóre parametry treningu oporowego, ale trudno oddzielić udział synefryny od efektu samej kofeiny.
Warto podkreślić, że badania nad synefryną prowadzono w dużej mierze na mężczyznach lub w mieszanych grupach o niewielkiej liczebności. Danych dotyczących wyłącznie kobiet aktywnych fizycznie jest bardzo mało, co ogranicza możliwość formułowania wniosków specyficznych dla płci.
Czy kobiety reagują inaczej
Nie ma dowodów na to, że synefryna działa u kobiet zasadniczo inaczej niż u mężczyzn. Różnice dotyczą raczej kontekstu stosowania i czynników ryzyka. Kobiety statystycznie mają mniejszą masę ciała, więc ta sama porcja produktu oznacza dla nich wyższą dawkę w przeliczeniu na kilogram.
Kobiety są też częściej docelową grupą marketingu „spalaczy tłuszczu”. Suplementy z synefryną bywają reklamowane jako „łagodniejsza alternatywa” dla mocnych stymulantów, co może skłaniać do łączenia kilku produktów jednocześnie, na przykład kapsułek na odchudzanie z przedtreningówką i kawą.
Wahania hormonalne w cyklu miesiączkowym mogą zmieniać odczuwanie kołatania serca, niepokoju czy problemów ze snem. Niektóre kobiety zgłaszają, że stymulanty gorzej tolerują w fazie lutealnej, choć naukowych danych na ten temat dotyczących samej synefryny brakuje.
Istotnym czynnikiem jest antykoncepcja hormonalna. Doustne środki antykoncepcyjne spowalniają metabolizm kofeiny, przez co jej działanie trwa dłużej. Jeśli synefryna jest łączona z kofeiną, łączne obciążenie układu krążenia i nerwowego może być u takich kobiet wyższe niż przewiduje etykieta.
- mniejsza masa ciała – wyższa dawka względna,
- częstsze łączenie kilku produktów „na redukcję”,
- wolniejszy metabolizm kofeiny przy antykoncepcji doustnej,
- brak badań w ciąży i podczas karmienia piersią.
Bezpieczeństwo, przeciwwskazania i interakcje
Badania kliniczne z samą p-synefryną w dawkach stosowanych w suplementach nie wykazały zwykle istotnych zmian ciśnienia i tętna u zdrowych osób. Jednak w systemach zgłaszania działań niepożądanych pojawiały się przypadki zaburzeń rytmu serca, udarów czy niedokrwienia, najczęściej po produktach wieloskładnikowych.
Niemiecki Federalny Instytut Oceny Ryzyka (BfR) uznał, że połączenie synefryny z kofeiną budzi obawy, i wskazał bezpieczny poziom samej synefryny w suplementach jako znacznie niższy od dawek spotykanych w produktach typu „fat burner” (Bakhiya i wsp., 2017). W Polsce produkty te podlegają zgłoszeniu do GIS, a jakość rynku bywa bardzo zróżnicowana.
| Sytuacja | Dlaczego ostrożnie |
|---|---|
| Ciąża i karmienie piersią | Brak danych o bezpieczeństwie; należy unikać |
| Nadciśnienie, arytmie, choroby serca | Ryzyko nasilenia objawów, zwłaszcza z kofeiną |
| Nadczynność tarczycy | Możliwe nasilenie kołatania serca i niepokoju |
| Zaburzenia lękowe, bezsenność | Stymulanty pogarszają objawy |
| Leki przeciwdepresyjne (MAOI), leki na ADHD, leki obkurczające śluzówkę | Ryzyko interakcji z działaniem sympatykomimetycznym |
| Zaburzenia odżywiania w wywiadzie | Ryzyko nadużywania produktów „odchudzających” |
Szczególnej uwagi wymagają kobiety z historią zaburzeń odżywiania. Produkty „spalające tłuszcz” mogą wzmacniać niezdrowe wzorce, a połączenie stymulantów z niską podażą energii obciąża organizm podwójnie. Dla sportsmenek wiąże się to dodatkowo z ryzykiem zespołu REDs.
Status w sporcie i praktyczne wskazówki
Synefryna nie znajduje się na liście substancji zabronionych WADA, ale jest objęta programem monitorowania. Oznacza to, że agencja śledzi jej stosowanie w sporcie. Większym zagrożeniem dla zawodniczek podlegających kontroli jest zanieczyszczenie produktów innymi stymulantami, w tym substancjami zakazanymi, takimi jak oktopamina czy metyloheksanamina.
Osoby startujące w zawodach powinny wybierać produkty z certyfikatami testowania partii na obecność substancji zabronionych i sprawdzać informacje udostępniane przez POLADA. Etykieta „naturalny ekstrakt” nie chroni przed pozytywnym wynikiem kontroli.
Jeśli zdrowa, dorosła kobieta decyduje się na produkt z synefryną, rozsądne jest trzymanie się dawki z etykiety, unikanie łączenia z innymi stymulantami i obserwowanie reakcji organizmu. Nie należy przyjmować go wieczorem ani tuż przed intensywnym wysiłkiem w upale.
Objawy takie jak kołatanie serca, ból w klatce piersiowej, silny ból głowy, duszność czy omdlenie są sygnałem do natychmiastowego odstawienia produktu i kontaktu z lekarzem. W razie objawów nagłych należy wezwać pomoc pod numerem 112.
Wnioski redakcji
Synefryna działa u kobiet tak samo jak u mężczyzn, a jej efekty na spalanie tłuszczu są niewielkie i nie zastępują diety oraz treningu.
Specyfika kobieca polega głównie na czynnikach ryzyka: mniejszej masie ciała, antykoncepcji spowalniającej metabolizm kofeiny i częstszym łączeniu wielu produktów.
Ciąża, karmienie piersią, choroby serca, tarczycy oraz zaburzenia odżywiania to sytuacje, w których synefryny należy unikać.
Polecamy również nasze artykuły o kofeinie u kobiet, o zielonej herbacie w redukcji masy ciała oraz o tym, jak rozpoznać zanieczyszczone suplementy.
Bibliografia
- Stohs SJ, Preuss HG, Shara M. A review of the receptor-binding properties of p-synephrine as related to its pharmacological effects. Oxid Med Cell Longev. 2011;2011:482973.
- Gutiérrez-Hellín J, Del Coso J. Acute p-synephrine ingestion increases fat oxidation rate during exercise. Br J Clin Pharmacol. 2016;82(2):362–368.
- Haaz S, Fontaine KR, Cutter G, et al. Citrus aurantium and synephrine alkaloids in the treatment of overweight and obesity: an update. Obes Rev. 2006;7(1):79–88.
- Ratamess NA, Bush JA, Kang J, et al. The effects of supplementation with p-synephrine alone and in combination with caffeine on resistance exercise performance. J Int Soc Sports Nutr. 2015;12:35.
- Bakhiya N, Ziegenhagen R, Hirsch-Ernst KI, et al. Phytochemical compounds in sport nutrition: synephrine and hydroxycitric acid (HCA) as examples for evaluation of possible health risks. Mol Nutr Food Res. 2017;61(6):1601020.
- EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies. Scientific opinion on the safety of caffeine. EFSA J. 2015;13(5):4102.
